و موجود كلّى است و متعدّد دون طريقه ديكر بلا وجه است پس از اين بيان ظاهر شد كه اين طريقه با اينكه مختار محقّقين است محلّ تامّل است و صدر المحقّقين در كتاب اسفار علاوه بر اين ايرادات قريب به دو ايراد وارد نموده بيت كاش دانايان پيشين مىبكفتندى تمام * تا خلاف ناتمامان از ميان برخواستى در نيابد اين سخن را هيچ فهم ظاهرى * كر ابو نصرستى و كر بو على سيناستى و صلّى اللّه على محمّد و آله اجمعين ذكر استالف بكسر اوّل و سكون ثانى و فتح تاء منقوطه مع الالف و كسر لام و سكون فاء محلّى است دلكشاى وى در هشت فرسخى دار الملك كابل و سمت شمال او واقع و طرف غربى او را كوه عظيم كرفته و ساير اطرافش واسعست آبش كوارنده و هوايش فرخنده برودت هواى آنجا غالب و مردمش عموما بر شرارت راغبند قريب پانصد باب خانه در اوست و قراء چند از مضافات اوست باغات فراوان و فواكه سردسيريش ارزانست آبش از چشمه‌سار فراوان و در جميع خانها روانست فصل بهار رشك كلشن كشمير و قندهار است و مردمش حنفىمذهب و به‌غايت متعصّب و بىادبند ذكر اسدآباد از توابع همدان و محلّى مسرّت‌نشانست قديم الزّمان شهرى بوده بمرور ايّام خراب شده راقم نديده است ذكر آستانه نام دو موضع است يكى اسلامبولست كه او را آستانه عليّه كويند و ديكر نام قريه‌ايست در بلوك كزاز ام‌القراى آن بلوكست امام‌زادهء آنجا مدفونست راقم مكرّر ديده است باغات بسيار دارد و آبش فراوانست ذكر اسروشنه از بلاد توران و بلده كلانست كويند اسروشنه از اقليم پنجم است راقم نديده است ذكر اسحاق‌آباد نام چند قريه‌ايست در عراق عجم و فارس و خراسان قابل تعريف نيست ساكنان آنها همكى شيعىمذهب و جبلىمشربند ذكر اسفزار بكسر اوّل و سكون ثانى و فتح فاء و زاء معجمه مع الالف و سكون راء مهمله بلوكيست روح‌افزا از مضافات هرات از اقليم چهارم و هوايش خرّم آبش بعضى از رود و بعضى از كاريز و خاكش حاصل‌خيز و اكثر قرّاء او در زمين هموار واقع و اطرافش واسع و كوهسار نيز دارد و مردمش فارسىزبان و حنفىمذهب و خالى از مردمى نباشند و ايلاتش طايفه ابدالى از جماعت افغان و فواكه سردسيريش فراوان و غلّاتش ارزان است آن بلوك در سه منزلى هرات و سمت جنوب و به راه قندهار اتّفاق افتاده است اهل كمال و ارباب حال از آنجا بسيار برخواسته‌اند من جمله مولانا معين الدّين صاحب تاريخ هرات از آنجا بوده راقم آن بلوك را مكرّر مشاهده نموده است كسى كه قابل مدح و ذم باشد به نظر نيامد ذكر اسفراين بكسر اوّل و سكون ثانى و فتح فاء و راء مهمله مع الالف و كسر ياء و سكون نون بلوكيست بهجت‌مقرون از توابع نشابور و اكثر مشتهياتش موفور كويا دارالامارهء آن ديار نيز اسفراين نام دارد از اقليم رابع و اطرافش واسع و فواكه سردسيريش فراوان و حبوب و غلّاتش ارزان آبش از قناة و معتدل و هوايش به سردى مايل قرب پنجاه قريه معموره در اوست و گردكان آنجا به‌غايت نيكوست و مردمش همكى شيعىمذهب و در آن روش متعصّبند مناهى و ملاهى در آنجا بسيار كم است و عموما سكنه‌اش شريعت‌دوست و غريب‌پرور و شجاع و دلير و در اكثر مكارم دلپذيرند ارباب حال و اصحاب كمال از آن محال بسيار برخواسته و به زيور فضائل عرفانى و كمالات ربّانى آراسته‌اند من‌جمله مولانا نور الدّين آذرى مريد و خليفهء جناب سيد نعمة اللّه ماهانى الكرمانى قدس سرهما صاحب تصانيف كثيره از آنجا بوده و شيخ نور الدّين مريد شيخ جمال الدّين و او مريد شيخ رضى الدّين على لالاد ابو العبّاس وزير سلطان محمود غزنوى از آنجا ظهور نموده‌اند ذكر اسفرجان بكسر اوّل و سكون ثانى و فتح فاء و سكون راء مهمله و جيم مع الالف و سكون نون قريه‌ايست مسرّت‌مقرون قرب پانصد باب خانه در اوست و مواضع چند مضافات اوست جائى است خرّم و محلّى است بهجت‌توام آبش از رود و كوارنده و هوايش به سردى مايل و فرخنده طرف مغرب و جنوبش كرفته و دو طرفش كشاده و آن قريه در محلّ پست و بلند اتّفاق افتاده اكثر فواكه سردسيريش ممتاز خصوص گردكان و بادام و زردآلو در آنجا بامتياز است مردمش شيعىمذهب و رندمشربند و آن قريه از توابع قصبه قمشه واقع شده مكرّر ديده شده است